. 3 فن‌آوری و فرآوری

در چپیره‌های کوچک، مردم خانه و پوشاک خود را از گیاهان و جانوران پیرامون‌شان می‌سازند. برای نمونه، در چپیره‌ی وابسته به کشاورزی جنگلی در پیرامون رود آمازونِ آمریکای نیمروزی، مردم خانه‌های‌شان را از شاخه‌ها و برگ‌های درخت‌هایی هم‌چون نخل می‌سازند.

تیره‌ها و تبارها به فراگیر، فن‌آوری ساده‌ای به کار می‌گیرند. گاه، از چوب برای کندن زمین یا یافتن ریشه‌های خوراکی بهره می‌برند. آنان به گستردگی از پوست و برگ درختان برای پوشاندن خود بهره می‌جویند و برای ترابری چیزها از سبدها و کیسه‌های ساخته از گیاهان سود می‌برند. شکارگران‌ گاه از نیزه و تیرهای چوبی که در سرشان سنگ تیزی بسته شده است بهره می‌گیرند. گاهی نیز سرنیزه‌های‌شان را با زهر آغشته می‌کنند، این زهر هم از گیاهان و برخی جانوران به دست آمده است. زهر، شکار را به آسانی از پای درمی‌آورد. مردمانی که در نزدیکی آب می‌زیند هماره سازنده‌ی کرجی‌هایی هستند که از چوب درختان و پوست جانوران ساخته شده‌اند. آنان از این کرجی‌ها برای گردش، ماهی‌گیری، و شکار دریازیان مانند خوک دریایی و نهنگ سود می‌برند. بیش‌تر شکارگران، باغبانان و شبانان بر روی آتشِ باز خوراک می‌پزند

خانه‌ی انجمنی یاپسه: در استان یاپ، خاوری‌ترین استان میکرونزی، خانه‌ی انجمنی جای گردهم‌آیی روستایی‌یان به شمار می‌رود. اگر چه فرمداران باختری از سال‌های 1800 تا 1986 هنایش بسیاری بر یاپسیان داشته‌اند ولی هنگامی که آن‌ها رایه‌ی خودگردانی در سرزمین‌شان به پا کردند، بیش‌ترِ فرهنگ باستانی خود را بازآوردند.

در چپیره‌های کشاورزی نخستینه، که بسیاری از آن‌ها در آفریکا و آسیای امروزی هم باشنده هستند، مردم خانه‌های‌شان را از گِل و خشت، تیرهای چوبی، و سنگ‌های چارگوش می‌سازند. این مردمان گاه با این ابزارهای برگرفته از گیتی، کوزه‌ها و پیاله و دیگ‌، بافتنی‌های گوناگون و ابزارهای توپالی می‌سازند. مردمِ چپیره‌های کشاورزی، روش‌های گوناگونی برای آش‌پزی به کار می‌برند که به فراگیر به کاربرنده‌ی دیگ و دیگ‌دان‌هایی ساخته از گِل و سنگ است.

در چپیره‌های فیار یِ بزرگ و بازرگانی‌پایه، بیش‌تر مردم در خانه‌هایی و سراچه هایی می‌زیند که دارای سازوبرگ‌هایی چون کهربا و گاز، لوله‌کشی و زاوری هایی چون دورآو هستند، بیش‌ترِ فرهنگِ ماده‌ای این چپیرگان از کالاهای فرآوریِ انبوه که فرآورده‌ی فرآیند‌های فَیاری است، ساخته شده است. از این راه، انبوهی از خوراک و پوشاک فرآورده می‌شود. گوناگونی گسترده‌ای در فرآورده‌های خانگی چون دورآو ، دیگ‌دان‌های ریز کوهه ای، پخش‌سداهای پیش‌رفته و رایانه‌ها در این گونه چپیرگان باشنده است. بسیاری از مردم در آسمان‌خراش‌های غول‌پیکری کار می‌کنند که از آهن و پولاد، ساروگ و شیشه‌های سخت‌جان ساخته شده است. در این چپیرگان، مردم، کالاها و فرآورده‌ها می‌توانند به جا‌های بسیار دور ترابرده شوند. برای این کار از خودرو، راه‌آهن، هواپیما و کشتی سود می‌برند. دیگر فن‌آوری‌های چشم‌گیر این چپیرگان، ماه‌واره‌ها، سامانه‌های بسیار پیچیده و پیش‌رفته‌ی جنگ‌افزاری، و واکنش‌دان‌های کارمایه ی هسته‌ای را می‌توان برشمرد.

3. 4 هنایش بر پیرامونه

شکارگری، کشاورزی جنگلی و شبانی، هماره هنایش اندکی بر پیرامونه‌ی گیتیکی داشته‌اند چرا که مردم تنها به فرآوری آن چه از خوراک و پوشاک و خانه نیازمندند بسنده می‌کنند. افزون بر این، چادرنشینان و کوچندگان، می‌توانستند از زمین‌های فرسوده دور شوند تا آن زمین، گاهِ بازآوری و بازیابی گیاهان و جان‌وران خویش بیابد.

گاه می‌شود که یک چپیره‌ی کشاورزی، پیرامونه را به گستردگی بسوزاند و به راستی تنها چشمه‌ی زندگانی خودشان را تا مرز نابودی پیش برند. برای نمونه، شهروندان سرزمین‌های پیرامون مدیترانه، جنگل‌زدایی بسیار کردند و این مایه‌ی فرسایش خاک شد و سرانجام انگیزه‌ای شد برای افزایش هزینه‌ی فرآوری خوراک در این سرزمین‌ها.

چپیرگان فیار ی نیز بر پیرامونه و گیتی بار سنگینی ورزانیده‌اند و شاید که روزی بن‌مایه‌های گیتیانه‌ی بسیار ارزنده‌ای نابود شوند. فرآوری انبوه کالاها، گاه آلودگی‌آور و زیان‌رساننده است. پس، چپیرگان بزرگ باید کوشش بسیاری برای پیش‌گیری از فراخ‌گساری و بی‌هوده‌گساری انجام دهند و بکوشند که خواست‌گاه‌های گوناگون و تازه‌ای برای برآوری کارمایه و ماده بیابند.

4 فرهنگ چپیره‌ای

مردم هر چپیره‌ای، دارای سامانه‌های ویژه‌ای برای کار، برهم‌کنش و پیوند با دیگران هستند. برهم‌کنش آدمیان را می‌توان چنین دسته‌بندی کرد: (1) برهم‌کنش‌های خویشاوندی و زناشویی، (2) برهم‌کنش‌های برآمده از کار و نهش مانبدی ، (3)برهم‌کنش‌های برآمده از کشورداری و ساستاری . سازه‌های برجسته در خانواده، کار و پیوندهای ساستاریک دربرگیرنده‌ی سن و جنس نیز هست.

شیوه‌های فرهنگی هم‌کنش: مردم فرهنگ‌های گوناگون شیوه‌های ناهم‌سانی برای هم‌کنش و پیوند به کار می‌برند. این فرتور برخی نمونه‌ها را فراهم آورده است: تسو‌گردانه از چپ بالا، مردان بحرینی با جنبش اندام و نمارش ، و نگاه رو در رو گفت‌وگو می‌کنند. نوجوانان هلندی هنگام گفت‌وگو از نگاه رو در رو می‌پرهیزند، زنان اسکیمو دور از هم نشسته‌اند و گفت‌وگو می‌کنند، و زنان کشمیری هنگام گفت‌وگو بسیار به هم نزدیک می‌شوند.

4. 1 خویشاوندی و خانواده

در چپیره‌های کوچک‌تر، مردم خودشان را بیش از هر چیز بر پایه‌ی بستگی‌های خانوادگی و خویشی (خونی) و زناشویی به‌سامان می‌کنند. خویشاوندان همیشه بر دیگران برتری داده می‌شوند. مردمی که بستگی خونی و زناشویی را پایه‌ی هم‌کنش‌های‌شان کرده‌اند، در کنار یک‌دیگر و در یک خانواده زندگی می‌کنند.

چپیرگان کوچک، خویشاوندان و هم‌تباران را به شیوه‌های گوناگون دسته‌بندی می‌کنند و گونه‌های فراخورِ رفتاری را برای هر دسته به کار می‌برند که از آن رسته است سامه ها و شیوه‌های زناشویی میان خانواده‌های گوناگون. در چپیرگان تیره‌ای، مردمان شیوه‌ی رفتار با هر کدام از هم‌تیرگان خویش را می‌دانند، که گاه در چند خانواده جای می‌گیرند. به گستردگی، زناشویی‌ها برون‌تیره‌ای است تا پیوند و بستگی تیره‌ها فراهم شود و هنگام نیاز به کار گرفته شود.

تک‌هم‌سری: تک‌هم‌سری روامندترین شیوه‌ی زناشویی است. در زناشویی تک‌هم‌سری، دو آدم با یک‌دیگر زناشویی می‌کنند و این پیوند تنها میان همان دو خواهد بود. این خانواده‌ی اردنیِ تک‌هم‌سری، یک زن‌ و یک مرد و کودکان‌شان را دربرمی‌گیرد.

همه‌ی مردمی که در یک تیره می‌زیند هماره به دید برابری به هم می‌نگرند، ولی کودکان باید در بزرگ‌داشت بزرگ‌تران کوشا باشند. هماره بزرگ‌ترها، توان‌مندی بازشناسی بیش‌تری دارند و این از دانسته‌ها و آزموده‌های‌شان برمی‌آید. در تیره‌ها، به فراگیر، مردان و زنان، برابر و یک‌سان نگریسته می‌شوند

چندهم‌سری: چند‌هم‌سری، شیوه‌ای از زناشویی است که در بسیاری از چپیرگان روامند بوده است. اگر چه چندهم‌سری در استان‌های هم‌بسته‌ی آمریکا، ناقانونی و دش‌داتی است، ولی برخی آمریکایی‌ها چندین هم‌سر دارند. این خانواده‌ی نِوادایی، یک شوهر با ده زن و چندین کودک را دربرمی‌گیرد.

هم‌تباران به دودمان و خاندان وابسته‌اند، که گروه‌های خویشاوندی بزرگی‌اند که تخمه‌ی خود را به یک نیای هنباز می‌رسانند. خاندان‌ها تا اندازه‌ای از دودمان‌ها بزرگ‌ترند و هماره زادورود بیش‌تری را دربرمی‌گیرند. خاندان‌ها تخمه‌ی خودشان را به یک نیای استوره‌ای می‌رسانند که گاه به فرنام یک روانِ جانوری یا نماد خاندانی بازشناخته می‌شود.

برای نمونه، بسیاری از بومیان آمریکا، چه در اپاختر و چه در نیمروز زندگی هم‌تباری داشته‌اند و یا دارند. یک تیره از بومیان آمریکا، ناواجواست که در جایی که آریزونا نامیده می‌شود می‌زیسته‌اند و در گذشته خودشان را در یک مادرتبارِ خاندانی به سامان کرده بوده‌اند. در مادرتبارها به وارون پدرتبارها، پایه و نهش و ویژگی‌ها از سوی مادر پی‌گرفته می‌شود، نه از سوی پدر.

خویشاوندی و پیوندهای خانوادگی در چپیرگان کشاورز، از ارزش والایی برخوردار است. این رفتار در چپیرگان فیار ی نیز به راه است. ولی بسیاری از مردمی که امروزه در چپیرگان بزرگ می‌زیند، پیوندهای خانوادگی و هم‌خویشی، از ارزش افتاده‌اند. بسیاری از مردم به تنهایی یا در خانواده‌های کوچک می‌زیند و نیز بسته به سازمان‌ها، کارگاه‌ها و بنیادهای کشوری و رایه ای شاید که در خانوده یا گروه‌های کوچکی روزگار به سر کنند.

برگردان از روی دانش‌نامه‌ی انکارتا

جدیدترین قالبهای بلاگفا

جدیدترین کدهای موزیک برای وبلاگ

منبع کدهای آهنگ وبلاگ کلیک کنید<